ابن أبي الحديد ( مترجم وحاشيه : محمود مهدوى دامغانى )
3
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى )
متوقف بود و سپس به طور قطع معتقد به تفضيل على ( ع ) به تمام معنى بر ابو بكر شد . ديگر از بصرى ها كه اين اعتقاد را دارد ، ابو محمد حسن بن متويه مؤلف كتاب التذكرة است كه در كتاب الكفاية خود تصريح به تفضيل على ( ع ) بر ابو بكر كرده و در اين باره به تفصيل سخن گفته و حجت آورده است . اين دو مذهب چنين بود كه دانستى . گروه زيادى از مشايخ معتزله ، كه خدايشان رحمت كناد ، در مورد برترى دادن على و ابو بكر به يكديگر متوقف ماندهاند و اين عقيده ابو حذيفة و اصل بن عطاء و ابو الهذيل محمد بن هذيل علاف است كه از مشايخ متقدم بودهاند . اين دو در عين حال كه در مورد برترى دادن على ( ع ) بر ابو بكر و عمر متوقف ماندهاند ، ولى به طور قطع او را بر عثمان تفضيل و برترى مى دهند . ديگر از كسانى كه معتقد به توقف در اين مسأله بودهاند ، شيخ ابو هاشم عبد السلام پسر ابو على جبائى ، و شيخ ابو الحسين محمد بن على بن طيب بصرى را مى توان نام برد . اما ما همان اعتقادى را داريم كه مشايخ بغدادى ما داشتهاند و او را بر ديگران تفضيل و برترى مى دهيم . ما در كتابهاى كلامى خود ، معنى افضل را نوشتهايم كه آيا مقصود از آن اين است كه اجر و پاداش كسى افزون باشد يا آنكه از لحاظ مزاياى فضل و اخلاق پسنديده برترى داشته باشد و روشن كردهايم كه على عليه السلام در هر دو مورد برتر است و اين كتاب براى بررسى اين موضوع و مباحث ديگر كلامى نيست كه بخواهيم دلايل و براهين خود را بيان كنيم كه براى آن كتابى خاص لازم است . اما اعتقاد ما دربارهء كسانى كه با على ( ع ) جنگ و بر او خروج كردهاند چنين است كه براى تو مى گويم : آنان كه در جنگ جمل شركت كردهاند ، به عقيدهء ياران ما همگان در هلاك افتادهاند ، غير از عايشه و زبير و طلحه كه رحمت خدا بر ايشان باد و اين بدان سبب است كه آنان توبه كردهاند ، و اگر توبهء ايشان نبود در مورد آنان هم به سبب اصرارى كه بر ستم داشتند حكم به آتش مى شد . اما سپاه شاميان كه در صفين شركت كردند ، به عقيدهء اصحاب ما همگان در هلاك افتادهاند و براى